Vilom Shabd Ke Example
1000+ Vilom Shabd in Hindi | विपरीतार्थक शब्द (विलोम शब्द क्या है ?)
विलोम शब्द (Antonyms) : विलोम शब्द का अर्थ होता है किसी शब्द का उल्टा अर्थ | आसान शब्दों में किसी शब्द का विपरीतार्थक अर्थ vilom shabd कहलाता है | जैसे अच्छा-बुरा , सुख-दुख , आगे-पीछे , काला-सफेद आदि |
आज के इस लेख में, आपको विलोम शब्द के बारे में पूरी जानकारी मिलेंगे , आज के इस लेख में हम जानेंगे की विलोम शब्द किसे कहते है विलोम शब्द के निर्णाम की विधियाँ कौन -कौन सी है और इसके साथ-साथ मैं आपको 1000+ से भी ज़्यादा विलोम शब्दों की सूची प्रदान करूँगा | इन 1000 से भी ज़्यादा ki list में आपको सभी प्रकार के opposite words मिल जाएँगे | यह सूची चार भाग में विभाजित होगी |
- सबसे पहले भाग में आपको Daily use के लगभग 200 विलोम शब्द मिलेंगे|
- दूसरे part में आपको Education / School / Learning / Literature के अनुसार 250 opposite words मिलेंगे |
- तीसरे भाग में आपको Advance Hindi Grammar /Competitive Exam के लिए 300 Vilom शब्द मिलेंगे |
- और आखरी भाग में आपको High-Level / Sanskrit / Competitive Exam के लिए 350 विलोम shabd की सूची मिलेगी|
Table of Contents
विलोम शब्द
विलोम शब्द ऐसे शब्दों को कहते हैं जिनका अर्थ एक-दूसरे के विपरीत (उल्टा) होता है। यानी एक शब्द जो अर्थ बताता है, विलोम शब्द उसका पूरा उल्टा अर्थ बताता है।

Antonyms In Hindi | विलोम शब्द इन हिंदी
विलोम शब्द को English में Opposite Words या Antonyms भी कहा जाता है | विलोम शब्द को हिंदी में कई नामों से जाना जाता है जैसे : प्रतिकूलार्थक शब्द, विपरीतार्थक शब्द, प्रतिलोम शब्द, विरोधी शब्द, प्रतिवाची शब्द (कुछ जगह इस रूप में उपयोग किया जाता है)|
विलोम शब्द के निर्माण की कुछ विधियाँ / तरीके
- उपसर्ग लगाकर विलोम शब्द का निर्माण
- विशेषण बदलने से विलोम shabd बनना
- वाक्यप्रसंग के अनुसार Vilom Shabd
- धातुओं व रूप परिवर्तन द्वारा Vilom शब्द बनना
- संस्कृत और तद्भव/तत्सम रूपों से प्रतिकूलार्थक शब्द का निर्माण |
- अर्थगत विरोध द्वारा (Semantic Opposition) विपरीतार्थक शब्द बनना|
1. उपसर्ग लगाकर विलोम शब्द का निर्माण
किसी शब्द के पहले उपसर्ग जोड़कर उसका अर्थ विपरीत कर दिया जाता है।
| शब्द | उपसर्ग जोड़ने पर | विलोम शब्द |
| विश्वासी | अ + | अविश्वासी |
| न्याय | अ + | अन्याय |
| सरल | कु + | कुशल |
| संभव | अ + | असंभव |
| धार्मिक | अ + | अधार्मिक |
2. विशेषण बदलने से विलोम shabd बनना
दो शब्द अर्थ की दृष्टि से स्वाभाविक रूप से विपरीत होते हैं।
| शब्द | विलोम |
| अच्छा | बुरा |
| ऊँचा | नीचा |
| काला | सफेद |
| मोटा | पतला |
| मीठा | कड़वा |
3. वाक्यप्रसंग के अनुसार Vilom Shabd
वाक्य के संदर्भ के अनुसार विलोम बदल जाता है।
| शब्द | संदर्भ | विलोम |
| प्रवेश | स्कूल | निष्कासन / प्रस्थान |
| उत्तर | दिशा | दक्षिण |
| पुराना | वस्तु | नया |
| आगे | दिशा | पीछे |
4. धातुओं व रूप परिवर्तन द्वारा Vilom शब्द बनना
शब्द रूप बदलने पर विलोम बनता है।
| शब्द | विलोम |
| चल | रुक |
| हाँ | नहीं |
| बोल | चुप |
5. संस्कृत और तद्भव/तत्सम रूपों से प्रतिकूलार्थक शब्द का निर्माण |
कभी-कभी विलोम रूप संस्कृत / हिंदी शब्दों के अंतर से बनता है।
| शब्द | विलोम |
| जीवित | मृत |
| मानव | अमानव |
| ज्ञान | अज्ञान |
6. अर्थगत विरोध द्वारा (Semantic Opposition) विपरीतार्थक शब्द बनना|
दो शब्द स्वभाविक रूप से अर्थ में विरोधी हों।
| शब्द | विलोम |
| दिन | रात |
| जीवन | मृत्यु |
| जीत | हार |
विलोम शब्द के उदहारण – 1000 से भी ज़्यादा
निचे मैंने चार भागों में Vilom Shabd के कुछ उदाहरण दिए है जो Class 1th से लेकर 12th तक के students के लिए बहुत उपयोगी है | एवं परीक्षा के नजरिए से बहुत फायदेमंद साबित होंगे Teachers एवं students दोनों के लिए |
Daily use (Day-to-day life) विलोम शब्द सूची (200 Opposite Words)
| Number | शब्द | विलोम शब्द |
|---|---|---|
| 1 | अच्छा | बुरा |
| 2 | सही | गलत |
| 3 | सस्ता | महँगा |
| 4 | साफ़ | गंदा |
| 5 | मीठा | कड़वा |
| 6 | बड़ा | छोटा |
| 7 | गर्म | ठंडा |
| 8 | नया | पुराना |
| 9 | जल्दी | देर |
| 10 | खुश | दुखी |
| 11 | पास | दूर |
| 12 | आगे | पीछे |
| 13 | ऊपर | नीचे |
| 14 | आसान | मुश्किल |
| 15 | मोटा | पतला |
| 16 | सूखा | गीला |
| 17 | सकल | शुद्ध |
| 18 | शांत | अशांत |
| 19 | तेज | धीमा |
| 20 | कम | ज़्यादा |
| 21 | खाली | भरा |
| 22 | सुंदर | कुरूप |
| 23 | चालू | बंद |
| 24 | सही | गलत |
| 25 | सफल | असफल |
| 26 | शांति | संघर्ष |
| 27 | दिन | रात |
| 28 | सुबह | शाम |
| 29 | घर | बाहर |
| 30 | आना | जाना |
| 31 | देना | लेना |
| 32 | हाँ | नहीं |
| 33 | जीवित | मृत |
| 34 | जीत | हार |
| 35 | लाभ | हानि |
| 36 | ऊँचा | नीचा |
| 37 | मजबूत | कमजोर |
| 38 | सुरक्षित | असुरक्षित |
| 39 | याद | भूल |
| 40 | खुला | बंद |
| 41 | प्यार | नफ़रत |
| 42 | भीड़ | सूनापन |
| 43 | जन्म | मृत्यु |
| 44 | हल्का | भारी |
| 45 | ठोस | तरल |
| 46 | स्वर्ग | नरक |
| 47 | खड़ा | बैठा |
| 48 | भरना | खाली करना |
| 49 | आदर | अपमान |
| 50 | सत्य | असत्य |
| 51 | रुचि | अरुचि |
| 52 | सामान्य | असामान्य |
| 53 | अँधेरा | उजाला |
| 54 | सफल | असफल |
| 55 | प्रकाश | अंधकार |
| 56 | अच्छा | बुरा |
| 57 | फायदा | नुकसान |
| 58 | एंट्री | एग्जिट |
| 59 | ऊपर | नीचे |
| 60 | दाएँ | बाएँ |
| 61 | साफ़ | गंदा |
| 62 | कड़ा | नरम |
| 63 | पक्का | कच्चा |
| 64 | चालू | बंद |
| 65 | अनाज | भूखा |
| 66 | इंसान | जानवर |
| 67 | हमेशा | कभी नहीं |
| 68 | आगे | पीछे |
| 69 | खुद | पराया |
| 70 | खुदाई | भराई |
| 71 | दूर | पास |
| 72 | खुद | दूसरों |
| 73 | शामिल | अलग |
| 74 | सामान्य | खास |
| 75 | अमीर | गरीब |
| 76 | जागना | सोना |
| 77 | दुख | सुख |
| 78 | छोटा | बड़ा |
| 79 | ऊँचाई | नीचाई |
| 80 | देना | लेना |
| 81 | राजा | रंक |
| 82 | धरती | आकाश |
| 83 | ठंड | गरमी |
| 84 | गुस्सा | शांत |
| 85 | मित्र | शत्रु |
| 86 | अपना | पराया |
| 87 | साधारण | असाधारण |
| 88 | प्रसन्न | अप्रसन्न |
| 89 | भविष्य | अतीत |
| 90 | अंदर | बाहर |
| 91 | ऊपर | नीचे |
| 92 | जन्म | मृत्यु |
| 93 | साफ़ | गंदा |
| 94 | आरम्भ | समाप्त |
| 95 | जीत | पराजय |
| 96 | स्वीकार | अस्वीकार |
| 97 | सुंदर | बदसूरत |
| 98 | शांत | उग्र |
| 99 | ईमानदार | बेईमान |
| 100 | सुखी | दुखी |
| 101 | परिचित | अपरिचित |
| 102 | नया | पुराना |
| 103 | हिम्मत | डर |
| 104 | जल्दी | धीरे |
| 105 | पाप | पुण्य |
| 106 | सेहत | बीमारी |
| 107 | देवता | राक्षस |
| 108 | दिमाग़ | दिल |
| 109 | सच | झूठ |
| 110 | सुबह | रात |
| 111 | निर्मल | मलिन |
| 112 | ताज़ा | बासी |
| 113 | सामान्य | विशेष |
| 114 | बोलना | चुप रहना |
| 115 | आगे | पीछे |
| 116 | पक्का | कच्चा |
| 117 | दान | संग्रह |
| 118 | रोशनी | अँधेरा |
| 119 | लड़का | लड़की |
| 120 | कठिन | सरल |
| 121 | परिचय | अपरिचय |
| 122 | शरीर | आत्मा |
| 123 | शत्रु | मित्र |
| 124 | मालिक | नौकर |
| 125 | शहर | गाँव |
| 126 | छात्र | शिक्षक |
| 127 | जीतना | हारना |
| 128 | चतुर | मूर्ख |
| 129 | डर | साहस |
| 130 | लाभ | क्षति |
| 131 | विनम्र | घमंडी |
| 132 | प्यार | घृणा |
| 133 | जरूरत | फ़ालतू |
| 134 | खाली | व्यस्त |
| 135 | आज | कल |
| 136 | पहले | बाद |
| 137 | शांति | युद्ध |
| 138 | बंद | खुला |
| 139 | मेहमान | मेजबान |
| 140 | अपनी | पराई |
| 141 | दुनिया | परलोक |
| 142 | सुंदर | असुंदर |
| 143 | शुरुआत | अंत |
| 144 | बाहर | भीतर |
| 145 | बड़ा | छोटा |
| 146 | सफल | विफल |
| 147 | अमृत | विष |
| 148 | गर्मी | सर्दी |
| 149 | आज्ञा | अवज्ञा |
| 150 | ज्ञान | अज्ञान |
| 151 | आकर्षक | अनाकर्षक |
| 152 | संयम | असंयम |
| 153 | योग्य | अयोग्य |
| 154 | भरोसा | शक |
| 155 | परिश्रम | आलस्य |
| 156 | मेहनत | आराम |
| 157 | मजबूत | कमजोर |
| 158 | सभ्य | असभ्य |
| 159 | आगे | पिछड़ा |
| 160 | फायदा | घाटा |
| 161 | करीब | दूर |
| 162 | सच्चा | झूठा |
| 163 | नम्र | अभिमानी |
| 164 | भरोसेमंद | अविश्वसनीय |
| 165 | जल्दी | विलंब |
| 166 | दान | लोभ |
| 167 | बचपन | बुढ़ापा |
| 168 | जवान | बूढ़ा |
| 169 | नया | विरल |
| 170 | मेल | जुदाई |
| 171 | साथी | दुश्मन |
| 172 | उपलब्ध | अनुपलब्ध |
| 173 | चालू | बंद |
| 174 | रोना | हँसना |
| 175 | कठिनाई | सुविधा |
| 176 | जीवन | मृत्यु |
| 177 | सम्मान | अपमान |
| 178 | जड़ | चेतन |
| 179 | सस्ता | महँगा |
| 180 | ऊँचा | नीचा |
| 181 | जीत | हार |
| 182 | बदलना | स्थिर |
| 183 | लाभकारी | हानिकारक |
| 184 | धनी | निर्धन |
| 185 | पढ़ाई | खेल |
| 186 | शक्ति | दुर्बलता |
| 187 | नफरत | प्रेम |
| 188 | गंभीर | हल्का |
| 189 | जन्म | मृत्यु |
| 190 | मजबूत | कमजोर |
| 191 | ताज़ा | बासी |
| 192 | सुरक्षित | असुरक्षित |
| 193 | बसना | उजड़ना |
| 194 | सहमत | असहमत |
| 195 | रोशनी | अंधेरा |
| 196 | लाभ | हानि |
| 197 | जीवन | मरण |
| 198 | दया | क्रूरता |
| 199 | धर्म | अधर्म |
| 200 | विनम्र | घमंडी |
Part 2 — Education / School / Learning / Literature Section (250 विलोम शब्द सूची)
| Number | शब्द | विलोम शब्द |
|---|---|---|
| 1 | शिक्षक | छात्र |
| 2 | गुरु | शिष्य |
| 3 | शिक्षा | अशिक्षा |
| 4 | विद्या | अविद्या |
| 5 | ज्ञान | अज्ञान |
| 6 | अध्ययन | अनध्ययन |
| 7 | मेहनत | आलस |
| 8 | परीक्षा | परिणाम |
| 9 | सफलता | असफलता |
| 10 | उत्तीर्ण | अनुत्तीर्ण |
| 11 | योग्य | अयोग्य |
| 12 | स्वीकृति | अस्वीकृति |
| 13 | प्रमाण | अप्रमान |
| 14 | आदर्श | अनादर्श |
| 15 | विधि | अविधि |
| 16 | नियम | अराजकता |
| 17 | अनुशासन | अव्यवस्था |
| 18 | सभ्य | असभ्य |
| 19 | संस्कृत | अपभ्रंश |
| 20 | आशीर्वाद | शाप |
| 21 | तथ्य | मिथ्या |
| 22 | प्रमाणिक | अप्रामाणिक |
| 23 | प्रतियोगिता | हार |
| 24 | प्रेरणा | निराशा |
| 25 | चर्चा | उपेक्षा |
| 26 | सिद्धांत | विरोधाभास |
| 27 | विचार | अविचार |
| 28 | उदाहरण | अपवाद |
| 29 | प्रयोग | परंपरा |
| 30 | प्रयोगशाला | कक्षा |
| 31 | छात्रावास | निवास |
| 32 | विद्यालय | घर |
| 33 | अभ्यास | अवकाश |
| 34 | लिखना | मिटाना |
| 35 | बोलना | चुप रहना |
| 36 | सीखना | भूलना |
| 37 | बताना | छिपाना |
| 38 | सुधार | बिगाड़ |
| 39 | प्रश्न | उत्तर |
| 40 | शुरू | समाप्त |
| 41 | प्रारंभ | अंत |
| 42 | जमा | खर्च |
| 43 | निबंध | कहानी |
| 44 | कविता | गद्य |
| 45 | व्याख्या | संक्षेप |
| 46 | प्रतिभा | दुर्बलता |
| 47 | तेजस्वी | मंद |
| 48 | सृजन | विनाश |
| 49 | प्रमाणित | अप्रमारित |
| 50 | बुद्धिमान | मूर्ख |
| 51 | उच्च | निम्न |
| 52 | सूक्ष्म | स्थूल |
| 53 | प्रमुख | गौण |
| 54 | उत्तम | निकृष्ट |
| 55 | महान | साधारण |
| 56 | श्रेष्ठ | कनिष्ठ |
| 57 | महत्त्वपूर्ण | महत्वहीन |
| 58 | उत्साह | निरुत्साह |
| 59 | तत्पर | उदासीन |
| 60 | परिश्रम | आराम |
| 61 | तर्क | कुतर्क |
| 62 | ग्रहण | त्याग |
| 63 | संदेह | भरोसा |
| 64 | सत्य | असत्य |
| 65 | अनुभव | अनभिज्ञता |
| 66 | चिंतन | अचिंतन |
| 67 | कल्पना | वास्तविकता |
| 68 | सटीक | त्रुटिपूर्ण |
| 69 | विवरण | सारांश |
| 70 | वर्णन | संक्षेप |
| 71 | लक्ष्य | पराजय |
| 72 | परिणाम | कारण |
| 73 | विस्तार | संकुचन |
| 74 | संग्रह | बिखराव |
| 75 | पाठ्यक्रम | अवकाश |
| 76 | ज्ञानवान | अज्ञ |
| 77 | प्रशंसा | निंदा |
| 78 | सम्मान | अपमान |
| 79 | व्यवहार | कुप्रयोग |
| 80 | संस्कृति | असंस्कृति |
| 81 | साहित्य | असाहित्य |
| 82 | संकलन | विखंडन |
| 83 | बल | दुर्बलता |
| 84 | संगति | दुरसंगति |
| 85 | श्रवण | मौन |
| 86 | वक्ता | श्रोता |
| 87 | अध्यापक | विद्यार्थी |
| 88 | गंभीर | हल्का |
| 89 | ध्यान | उदासीनता |
| 90 | चरित्र | चरित्रहीनता |
| 91 | प्रकृति | विकृति |
| 92 | धैर्य | अधैर्य |
| 93 | अध्याय | उपसंहार |
| 94 | निर्देश | विरोध |
| 95 | वाक्य | वाक्य-विच्छेद |
| 96 | शब्द | अशब्द |
| 97 | स्वर | व्यंजन |
| 98 | अर्थ | निरर्थक |
| 99 | सरल | जटिल |
| 100 | गद्य | पद्य |
| 101 | प्रश्न | शंका |
| 102 | समय | विलंब |
| 103 | तीव्रता | मंदता |
| 104 | विषय | अविषय |
| 105 | बुद्धि | अबुद्धि |
| 106 | पूर्ण | अपूर्ण |
| 107 | ईमानदारी | बेईमानी |
| 108 | संवाद | एकालाप |
| 109 | राजनीति | प्रशासन |
| 110 | गणित | साहित्य |
| 111 | मूल्यांकन | उपेक्षा |
| 112 | अनुकरण | अननुकरण |
| 113 | इतिहास | भविष्य |
| 114 | नीति | दुष्निति |
| 115 | शुद्ध | अशुद्ध |
| 116 | गुणवत्ता | निकृष्टता |
| 117 | विश्लेषण | अनुमान |
| 118 | सेवा | अस्वयंसेवा |
| 119 | संग्रह | अपव्यय |
| 120 | क्रिया | अकर्म |
| 121 | महाविद्यालय | स्कूल |
| 122 | अधिकारी | अनधिकारी |
| 123 | प्राचीन | नवीन |
| 124 | संयुक्त | पृथक |
| 125 | दृष्य | अदृश्य |
| 126 | शोध | असत्य |
| 127 | सुलेख | कुलेख |
| 128 | स्पष्ट | अस्पष्ट |
| 129 | नेतृत्व | अनुयायी |
| 130 | वाचन | लेखन |
| 131 | संस्कार | असंस्कार |
| 132 | पुष्टि | अपुष्टि |
| 133 | जाँच | अनजाँच |
| 134 | अभिव्यक्ति | निराभिव्यक्ति |
| 135 | निष्कर्ष | अनिश्चितता |
| 136 | उद्देश्य | निरुद्देश्य |
| 137 | विश्लेषणात्मक | भावात्मक |
| 138 | विद्यालय | निरक्षरता |
| 139 | गतिविधि | निष्क्रियता |
| 140 | प्रेरक | निरुत्साहजनक |
| 141 | रचनात्मक | विध्वंसक |
| 142 | सुधारात्मक | दोषात्मक |
| 143 | बड़ा | छोटा |
| 144 | सही | गलत |
| 145 | अच्छा | बुरा |
| 146 | जीत | हार |
| 147 | पास | दूर |
| 148 | बाहर | अंदर |
| 149 | खुला | बंद |
| 150 | जन्म | मृत्यु |
| 151 | अमीर | गरीब |
| 152 | निर्माण | विध्वंस |
| 153 | विश्वास | अविश्वास |
| 154 | लाभ | हानि |
| 155 | रोशनी | अंधेरा |
| 156 | आज्ञा | अवज्ञा |
| 157 | देवता | राक्षस |
| 158 | आगे | पीछे |
| 159 | खुश | दुखी |
| 160 | गर्मी | सर्दी |
| 161 | नफरत | प्रेम |
| 162 | विनम्र | घमंडी |
| 163 | सच्चा | झूठा |
| 164 | खुलापन | संकुचन |
| 165 | कपट | ईमान |
| 166 | बंधन | स्वतंत्रता |
| 167 | दंड | पुरस्कार |
| 168 | तेज | धीमा |
| 169 | रोना | हँसना |
| 170 | न्याय | अन्याय |
| 171 | उम्मीद | निराशा |
| 172 | सावधान | लापरवाह |
| 173 | निकट | दूर |
| 174 | कोमल | कठोर |
| 175 | इंसान | पशु |
| 176 | पराजय | विजय |
| 177 | उजाला | अँधेरा |
| 178 | भला | बुरा |
| 179 | जागना | सोना |
| 180 | आरंभ | समापन |
| 181 | सुरक्षित | असुरक्षित |
| 182 | शुद्धता | अशुद्धता |
| 183 | भयानक | सुखद |
| 184 | सुंदरता | कुरूपता |
| 185 | रोचक | उबाऊ |
| 186 | विनम्रता | घमंड |
| 187 | वैश्विक | स्थानीय |
| 188 | ऊर्जावान | निष्क्रिय |
| 189 | सरलता | जटिलता |
| 190 | तेजतर्रार | सुस्त |
| 191 | समृद्धि | गरीबी |
| 192 | प्रतिस्पर्धा | सहयोग |
| 193 | शांति | युद्ध |
| 194 | आशा | निराशा |
| 195 | सत्यता | असत्यता |
| 196 | उदारता | कृपणता |
| 197 | बचाव | आक्रमण |
| 198 | जीवन | मृत्यु |
| 199 | पवित्र | अपवित्र |
| 200 | उत्तेजित | शांत |
| 201 | आत्मसम्मान | आत्महीनता |
| 202 | उद्देश्यपूर्ण | निरर्थक |
| 203 | निरंतर | विराम |
| 204 | रूप | विकृति |
| 205 | प्रगति | अवनति |
| 206 | लोकप्रिय | अलोकप्रिय |
| 207 | स्थायी | अस्थायी |
| 208 | गौरव | शर्म |
| 209 | व्यवस्थित | अव्यवस्थित |
| 210 | विश्वसनीय | अविश्वसनीय |
| 211 | विशाल | सूक्ष्म |
| 212 | कर्मठ | आलसी |
| 213 | अनुभवी | अननुभवी |
| 214 | संयमी | असंयमी |
| 215 | परिपक्व | अपरिपक्व |
| 216 | विनम्र | कठोर |
| 217 | सस्ता | महँगा |
| 218 | आरंभिक | अंतिम |
| 219 | वीर | कायर |
| 220 | स्वच्छ | अस्वच्छ |
| 221 | ईश | निश् |
| 222 | अज्ञात | ज्ञात |
| 223 | निश्चित | अनिश्चित |
| 224 | सीमित | असीमित |
| 225 | सुंदर | भद्दा |
| 226 | शूरवीर | कायर |
| 227 | उपस्थित | अनुपस्थित |
| 228 | स्थिर | अस्थिर |
| 229 | गहराई | उथलापन |
| 230 | सक्षम | अक्षम |
| 231 | अकेला | समूह |
| 232 | आभारी | कृतघ्न |
| 233 | परिपूर्ण | अपूर्ण |
| 234 | स्वाभाविक | अस्वाभाविक |
| 235 | आधुनिक | पारंपरिक |
| 236 | मजबूत | दुर्बल |
| 237 | नम्रता | कठोरता |
| 238 | प्रयास | त्याग |
| 239 | लाभकारी | हानिकारक |
| 240 | पवित्र | अपवित्र |
| 241 | धनी | निर्धन |
| 242 | विनय | घमंड |
| 243 | सदाचार | दुराचार |
| 244 | अस्तित्व | विनाश |
| 245 | आनंद | दुख |
| 246 | संकल्प | असंकल्प |
| 247 | स्वस्थ | अस्वस्थ |
| 248 | निश्चितता | अनिश्चितता |
| 249 | उत्तेजना | शांति |
| 250 | स्वाधीनता | पराधीनता |
Part 3 — Hindi Literature / Grammar / Advanced / Competitive Exam विलोम शब्द सूची (300 Shabd Vilom )
| Number | शब्द | विलोम शब्द |
|---|---|---|
| 1 | स्वीकार | अस्वीकार |
| 2 | उपस्थित | अनुपस्थित |
| 3 | अनुकूल | प्रतिकूल |
| 4 | स्वाभाविक | अप्राकृतिक |
| 5 | रुचिकर | अरुचिकर |
| 6 | प्रमाणिक | अप्रमानिक |
| 7 | समर्थ | असमर्थ |
| 8 | प्रेरक | निरुत्साहक |
| 9 | एकता | विभाजन |
| 10 | भव्य | साधारण |
| 11 | अखंड | खंडित |
| 12 | निर्मम | मर्मस्पर्शी |
| 13 | निर्दयी | दयालु |
| 14 | निर्दोष | दोषी |
| 15 | संयम | असंयम |
| 16 | सहायक | बाधक |
| 17 | वास्तविक | काल्पनिक |
| 18 | विनम्र | अभिमानी |
| 19 | सभ्य | असभ्य |
| 20 | श्रेष्ठ | निकृष्ट |
| 21 | प्रकाशमान | अंधकारमय |
| 22 | सौंदर्य | कुरूपता |
| 23 | अभाव | प्रभाव |
| 24 | तृप्ति | अतृप्ति |
| 25 | पवित्र | अपवित्र |
| 26 | निर्माण | विनाश |
| 27 | उपलब्धि | अनुपलब्धता |
| 28 | पराजय | विजय |
| 29 | उदार | कंजूस |
| 30 | उदारता | कंजूसी |
| 31 | उन्नति | अवनति |
| 32 | प्रबल | निर्बल |
| 33 | विस्तार | संकुचन |
| 34 | स्वाभिमान | अपमान |
| 35 | लाभकारी | हानिकारक |
| 36 | प्रसार | अवरोध |
| 37 | संकल्प | विक्षेप |
| 38 | सुयोग्य | अयोग्य |
| 39 | समर्पण | विद्रोह |
| 40 | यश | अपयश |
| 41 | अमर | नश्वर |
| 42 | परम | सामान्य |
| 43 | प्रभात | सायंकाल |
| 44 | उद्भव | विनाश |
| 45 | उत्तरदायित्व | गैरजिम्मेदारी |
| 46 | कुलीन | निकृष्ट |
| 47 | व्यापक | सीमित |
| 48 | विशेष | सामान्य |
| 49 | अनिवार्य | वैकल्पिक |
| 50 | अभिलाषा | निराशा |
| 51 | आकर्षक | अरुचिकर |
| 52 | आत्मसम्मान | आत्महीनता |
| 53 | शांतिपूर्ण | अशांत |
| 54 | लज्जा | निर्लज्जता |
| 55 | यौवन | वार्धक्य |
| 56 | अनुभवी | अनुभवहीन |
| 57 | जिज्ञासा | उदासीनता |
| 58 | समाधान | असमाधान |
| 59 | संवेदनशील | असंवेदनशील |
| 60 | समृद्धि | निर्धनता |
| 61 | प्रसिद्ध | अप्रसिद्ध |
| 62 | निर्भरता | स्वतंत्रता |
| 63 | संवर्धन | संरक्षण |
| 64 | निर्वाचित | अर्निर्वाचित |
| 65 | समन्वय | असमन्वय |
| 66 | निष्ठा | धोखा |
| 67 | दृढ़ | कातर |
| 68 | प्रचलित | अप्रचलित |
| 69 | काव्य | गद्य |
| 70 | गंभीरता | हल्कापन |
| 71 | सहयोग | विरोध |
| 72 | समर्पित | असमर्पित |
| 73 | विशेषज्ञ | सामान्य |
| 74 | अनुग्रह | उपेक्षा |
| 75 | विधेयक | विरोध |
| 76 | बाध्यता | स्वतंत्रता |
| 77 | तत्कालिक | विलंबित |
| 78 | वित्तीय | अवित्तीय |
| 79 | समझदार | नासमझ |
| 80 | समतल | ऊबड़-खाबड़ |
| 81 | परोपकार | स्वार्थ |
| 82 | सत्यनिष्ठ | असत्यनिष्ठ |
| 83 | विनोद | रोष |
| 84 | प्रतिष्ठा | अपकीर्ति |
| 85 | पौरुष | नपुंसकता |
| 86 | नीतिक | अनैतिक |
| 87 | परिवार | अनाथ |
| 88 | परास्त | विजयी |
| 89 | समर्थक | विरोधी |
| 90 | उत्कृष्ट | सामान्य |
| 91 | दानशीलता | लोभ |
| 92 | उदारहृदय | कृपणहृदय |
| 93 | निर्विघ्न | विघ्नपूर्ण |
| 94 | पूज्य | निंद्य |
| 95 | शत्रुता | मित्रता |
| 96 | औचित्य | अनौचित्य |
| 97 | व्यर्थ | सार्थक |
| 98 | दया | क्रूरता |
| 99 | अप्रत्यक्ष | प्रत्यक्ष |
| 100 | अभिमान | विनम्रता |
| 101 | चिंता | निश्चिंतता |
| 102 | महापाप | महापुण्य |
| 103 | समृद्धि | अभाव |
| 104 | अनुकंपा | कठोरता |
| 105 | प्रसन्नता | अप्रसन्नता |
| 106 | शीतल | दाहक |
| 107 | कुटिल | सरल |
| 108 | विकट | सहज |
| 109 | दमन | पोषण |
| 110 | निज | पर |
| 111 | जनहित | स्वार्थ |
| 112 | समकक्ष | कनिष्ठ |
| 113 | स्थगन | स्वीकृति |
| 114 | सत्यता | असत्यता |
| 115 | पारदर्शिता | अपारदर्शिता |
| 116 | प्रवाह | ठहराव |
| 117 | विकास | अविकास |
| 118 | संचार | असंचार |
| 119 | अधिकृत | अनधिकृत |
| 120 | प्रतिस्पर्धा | सहयोग |
| 121 | स्वच्छता | अस्वच्छता |
| 122 | विस्तार | संक्षेप |
| 123 | व्यस्थ | अव्यवस्थित |
| 124 | निर्धारण | अनिर्णय |
| 125 | नियमित | अनियमित |
| 126 | तत्व | अतत्व |
| 127 | उपलब्धि | विफलता |
| 128 | भविष्य | अतीत |
| 129 | ऊर्जावान | निष्क्रिय |
| 130 | न्यायप्रिय | अन्यायी |
| 131 | निर्दोष | अपराधी |
| 132 | वंदना | निंदा |
| 133 | स्वंत्र | परतंत्र |
| 134 | संरचना | विघटन |
| 135 | बिकाऊ | अमूल्य |
| 136 | प्रसन्नचित्त | खिन्नचित्त |
| 137 | परिपक्व | अपरिपक्व |
| 138 | माध्यम | लक्ष्य |
| 139 | उत्साही | निठल्ला |
| 140 | अद्वितीय | सामान्य |
| 141 | दुर्लभ | साधारण |
| 142 | उपचार | उपेक्षा |
| 143 | निष्क्रिय | सक्रिय |
| 144 | अनुकूलन | प्रतिकूलन |
| 145 | संभावना | असंभावना |
| 146 | व्यक्तित्व | निरलिप्तता |
| 147 | विनियोग | अपव्यय |
| 148 | सुव्यवस्थित | अव्यवस्थित |
| 149 | सौहार्द | शत्रुता |
| 150 | हर्ष | विषाद |
| 151 | अद्भुत | सामान्य |
| 152 | परिक्रमा | प्रवेश |
| 153 | धर्म | अधर्म |
| 154 | आधिकारिक | अनौपचारिक |
| 155 | आवश्यक | अनावश्यक |
| 156 | सत्यवादी | कपटी |
| 157 | उत्तेजना | शांति |
| 158 | पूंजी | अपव्यय |
| 159 | आध्यात्मिक | भौतिक |
| 160 | विराम | प्रवाह |
| 161 | शोक | उत्सव |
| 162 | शिष्ट | अशिष्ट |
| 163 | प्रशंसा | निंदा |
| 164 | परेशानी | राहत |
| 165 | प्रसन्न | निराश |
| 166 | स्वनिर्भर | परनिर्भर |
| 167 | पवित्रता | अपवित्रता |
| 168 | प्रतिबद्ध | असमर्पित |
| 169 | निष्पक्ष | पक्षपाती |
| 170 | बहादुर | डरपोक |
| 171 | उत्साहपूर्ण | निरुत्साहपूर्ण |
| 172 | अकाल | प्रचुरता |
| 173 | आवागमन | ठहराव |
| 174 | क्रमबद्ध | अव्यवस्थित |
| 175 | सकारात्मक | नकारात्मक |
| 176 | महत्त्व | तुच्छता |
| 177 | श्रेष्ठता | निकृष्टता |
| 178 | प्राकृतिक | कृत्रिम |
| 179 | स्वतंत्रता | परतंत्रता |
| 180 | परिश्रमी | आलसी |
| 181 | शांत | उग्र |
| 182 | स्पष्टता | अस्पष्टता |
| 183 | सुशील | दुर्व्यवहारी |
| 184 | सहयोगी | प्रतिस्पर्धी |
| 185 | प्रत्यक्ष | परोक्ष |
| 186 | गंभीर | मजाकिया |
| 187 | कठिन | सरल |
| 188 | अनंत | सीमित |
| 189 | जिम्मेदार | गैरजिम्मेदार |
| 190 | जागरूक | अंजान |
| 191 | व्यवस्थित | अस्तव्यस्त |
| 192 | परिपूर्ण | अपूर्ण |
| 193 | पर्याप्त | अपर्याप्त |
| 194 | मित्र | शत्रु |
| 195 | अधिकार | कर्तव्य |
| 196 | सम्मान | तिरस्कार |
| 197 | लोकप्रिय | अलोकप्रिय |
| 198 | तेजस्वी | मलिन |
| 199 | मूल्यवान | बेकार |
| 200 | सक्रिय | निष्क्रिय |
| 201 | वैश्विक | स्थानीय |
| 202 | प्रासंगिक | अप्रासंगिक |
| 203 | निर्माण | ध्वंस |
| 204 | सुरक्षित | असुरक्षित |
| 205 | ऊँचा | नीचा |
| 206 | सक्रीय | जड़ |
| 207 | रोचक | उबाऊ |
| 208 | समर्पित | उपेक्षित |
| 209 | सजग | असावधान |
| 210 | लाभदायक | नुकसानदायक |
| 211 | समभाव | असंतुलन |
| 212 | निष्कपट | कुटिल |
| 213 | चमक | फीका |
| 214 | स्वस्थ | अस्वस्थ |
| 215 | परिवर्तन | स्थिरता |
| 216 | सरलता | जटिलता |
| 217 | भागीदारी | बहिष्कार |
| 218 | उपयोगी | अनुपयोगी |
| 219 | उपस्थित | गैरहाज़िर |
| 220 | दयालुता | क्रूरता |
| 221 | बहिर्मुखी | अंतर्मुखी |
| 222 | सज्जन | दुष्ट |
| 223 | उत्सुक | उदासीन |
| 224 | सक्रियता | सुस्ती |
| 225 | शौर्य | कायरता |
| 226 | आकर्षण | विरक्ति |
| 227 | उजाला | अँधेरा |
| 228 | एकांत | समूह |
| 229 | शुद्धि | अशुद्धि |
| 230 | विराम | प्रवाह |
| 231 | मौन | शोर |
| 232 | उपयोग | दुरुपयोग |
| 233 | निर्भर | स्वतंत्र |
| 234 | धैर्य | उतावलापन |
| 235 | पवित्रता | अधर्म |
| 236 | सुरक्षा | जोखिम |
| 237 | स्थिरता | अस्थिरता |
| 238 | सहभागी | असहभागी |
| 239 | अनदेखा | प्रसिद्ध |
| 240 | दैवी | आसुरी |
| 241 | मूर्त | अमूर्त |
| 242 | संयमशील | अनियंत्रित |
| 243 | सौम्य | कठोर |
| 244 | समर्थन | विरोध |
| 245 | अनुकूलता | प्रतिकूलता |
| 246 | भय | निर्भय |
| 247 | परिष्कृत | असभ्य |
| 248 | सुलझा | उलझा |
| 249 | स्वतंत्र | नियंत्रणाधीन |
| 250 | कुशल | अकुशल |
| 251 | संतोष | असंतोष |
| 252 | संन्यास | गृहस्थ |
| 253 | स्वयं | पर |
| 254 | साधन | लक्ष्य |
| 255 | सुगंध | दुर्गंध |
| 256 | मानवता | अमानवता |
| 257 | निशुल्क | सशुल्क |
| 258 | आवश्यक | अनावश्यक |
| 259 | सरल | कठिन |
| 260 | प्रेरणा | निराशा |
| 261 | प्रयत्न | परित्याग |
| 262 | शिक्षा | दुषिक्षा |
| 263 | संयुक्त | पृथक |
| 264 | निपुण | अनभ्यस्त |
| 265 | स्वाभिमानी | स्वार्थी |
| 266 | सनातन | नश्वर |
| 267 | स्वप्न | वास्तविकता |
| 268 | सम्माननीय | अपमाननीय |
| 269 | धनी | निर्धन |
| 270 | सरलता | कठोरता |
| 271 | सभ्यता | असभ्यता |
| 272 | निस्वार्थ | स्वार्थ |
| 273 | संवेदन | असंवेदन |
| 274 | विजय | हार |
| 275 | उदय | अस्त |
| 276 | शीत | तपन |
| 277 | स्वतंत्रता | दासता |
| 278 | आनंद | पीड़ा |
| 279 | जिम्मेदारी | लापरवाही |
| 280 | कर्तव्य | अधिकार |
| 281 | नीति | दुष्प्रवृत्ति |
| 282 | उत्साह | निरुत्साह |
| 283 | सफलता | विफलता |
| 284 | सम्मान | शर्म |
| 285 | साधन | विघ्न |
| 286 | सामर्थ्य | दुर्बलता |
| 287 | न्याय | अन्याय |
| 288 | तटस्थ | पक्षपाती |
| 289 | समृद्ध | निर्धन |
| 290 | उज्ज्वल | धूमिल |
| 291 | प्रत्यक्ष | परोक्ष |
| 292 | अधिकार | प्रतिबंध |
| 293 | कल्याण | दुष्कर्म |
| 294 | लालित्य | भद्दापन |
| 295 | अमूल्य | मूल्यहीन |
| 296 | शिष्टाचार | दुर्व्यवहार |
| 297 | उत्कृष्टता | सामान्यता |
| 298 | महिमा | अपमान |
| 299 | विविधता | एकता |
| 300 | विस्तार | सीमा |
High-Level / Sanskrit / Competitive Exam विलोम शब्द सूची (350 विपरीतार्थक शब्द)
| Number | शब्द | विलोम शब्द |
|---|---|---|
| 1 | आर्य | अनार्य |
| 2 | अनंत | सीमित |
| 3 | अनश्वर | नश्वर |
| 4 | अचूक | त्रुटिपूर्ण |
| 5 | पूर्ण | अपूर्ण |
| 6 | अभेद्य | भेद्य |
| 7 | अभेद | भेद |
| 8 | अभिभावक | अविभावक |
| 9 | अवनि | नभ |
| 10 | अवधि | अनावधि |
| 11 | अविचल | विचलित |
| 12 | अशक्त | सक्षम |
| 13 | अकृत्रिम | कृत्रिम |
| 14 | अत्यंत | अल्प |
| 15 | अदृश्य | दृश्य |
| 16 | अजर | जर्जर |
| 17 | अचल | चलायमान |
| 18 | अपौरुषेय | पौरुषेय |
| 19 | अधीर | धीर |
| 20 | अधिकार | अनधिकार |
| 21 | अनुचित | उचित |
| 22 | अनुपम | सामान्य |
| 23 | अनीति | नीति |
| 24 | आश्रित | स्वाधीन |
| 25 | आशावान | निराशावान |
| 26 | उन्नत | अवनत |
| 27 | उपकार | अपकार |
| 28 | उत्कृष्ट | निकृष्ट |
| 29 | उदारता | कृपणता |
| 30 | उद्भव | अवसान |
| 31 | उच्छृंखल | संयमी |
| 32 | उत्सव | शोक |
| 33 | उल्लास | विषाद |
| 34 | उपयुक्त | अनुपयुक्त |
| 35 | ऊर्जस्वित | क्षीण |
| 36 | ऋणी | ऋणमुक्त |
| 37 | कठोरता | कोमलता |
| 38 | कच्छ | सागर |
| 39 | क्रूर | दयालु |
| 40 | कलुष | निर्मल |
| 41 | कल्याण | अनिष्ट |
| 42 | कापुरुष | पराक्रमी |
| 43 | कायम | अस्थायी |
| 44 | कल्पना | यथार्थ |
| 45 | क्षमा | प्रतिशोध |
| 46 | क्षीणता | प्रचुरता |
| 47 | गुणवान | गुणहीन |
| 48 | गौरव | अपमान |
| 49 | गंभीर | लघु |
| 50 | घटना | वृद्धि |
| 51 | धार्मिक | अधर्मी |
| 52 | धनी | निर्धन |
| 53 | धैर्यवान | अधैर्यवान |
| 54 | निरंतर | अस्थिर |
| 55 | निपुण | अकुशल |
| 56 | निकट | दूरस्थ |
| 57 | निस्तेज | प्रखर |
| 58 | निस्सहाय | समर्थ |
| 59 | निर्मलता | मलिनता |
| 60 | निर्लज्ज | लज्जाशील |
| 61 | न्यून | अधिक |
| 62 | न्यायसंगत | अन्यायसंगत |
| 63 | निष्कपट | कपटी |
| 64 | निष्ठुर | कोमल |
| 65 | पावन | अपावन |
| 66 | पूर्णता | अपूर्णता |
| 67 | पापी | पुण्यात्मा |
| 68 | परमार्थ | स्वार्थ |
| 69 | परिश्रमी | आलसी |
| 70 | परिष्कृत | अपरिष्कृत |
| 71 | परिणाम | कारण |
| 72 | प्रशस्त | निंदित |
| 73 | प्रयत्न | अकर्मण्यता |
| 74 | प्रज्वलित | शीत |
| 75 | प्रचुर | न्यून |
| 76 | प्रबल | दुर्बल |
| 77 | प्रोत्साहन | निरुत्साह |
| 78 | प्रलय | सृजन |
| 79 | प्रातः | संध्या |
| 80 | प्रखर | निस्तेज |
| 81 | प्राचीन | नवीन |
| 82 | प्रिय | अप्रिय |
| 83 | प्रेरणादायक | निराशाजनक |
| 84 | प्रतीक्षा | तत्क्षणता |
| 85 | प्रचलन | अप्रचलन |
| 86 | फलदायक | फलशून्य |
| 87 | भाषण | मौन |
| 88 | मनोहर | अमनोरम |
| 89 | महिमा | तुच्छता |
| 90 | मर्म | अमर्म |
| 91 | मस्तिष्क | हृदय |
| 92 | मातृ | पितृ |
| 93 | मितव्ययी | फिजूलखर्च |
| 94 | मोक्ष | बंधन |
| 95 | योग्यतम | अयोग्यतम |
| 96 | यथार्थ | मिथ्या |
| 97 | युक्ति | कुतर्क |
| 98 | रचनात्मक | विध्वंसक |
| 99 | रक्षित | अरक्षित |
| 100 | राज्य | दासता |
| 101 | राग | विराग |
| 102 | रात्रि | दिवस |
| 103 | रक्त | वर्णहीन |
| 104 | रोचक | नीरस |
| 105 | लघु | विशाल |
| 106 | लगन | उन्मन |
| 107 | लोक | परलोक |
| 108 | लोभ | संतोष |
| 109 | लाभ | हानि |
| 110 | वात्सल्य | कठोरता |
| 111 | विद्वान | अबोध |
| 112 | विद्रोह | समर्पण |
| 113 | विनयी | अहंकारी |
| 114 | विनम्र | उद्धत |
| 115 | वियोग | संयोग |
| 116 | विराट | लघुता |
| 117 | विश्वास | अविश्वास |
| 118 | विधि | अविधि |
| 119 | विपत्ति | संपदा |
| 120 | विपक्ष | समर्थन |
| 121 | विषम | सम |
| 122 | विशेष | साधारण |
| 123 | वेग | मंद |
| 124 | वैर | मैत्री |
| 125 | व्यस्त | निष्क्रिय |
| 126 | व्याप्ति | संकुचन |
| 127 | व्यय | आय |
| 128 | विविधता | एकरूपता |
| 129 | व्यक्त | अव्यक्त |
| 130 | वाणी | मौन |
| 131 | शक्ति | अशक्ति |
| 132 | संशय | निश्चय |
| 133 | संतुलन | असंतुलन |
| 134 | सराहना | निंदा |
| 135 | सक्षम | असक्षम |
| 136 | सतर्क | असावधान |
| 137 | संवेदना | उदासीनता |
| 138 | संपूर्ण | अपूर्ण |
| 139 | संकट | समाधान |
| 140 | संसार | वैराग्य |
| 141 | सम्मान | अपमान |
| 142 | सादगी | भव्यता |
| 143 | सिद्धि | असिद्धि |
| 144 | सरलता | जटिलता |
| 145 | सत्य | मिथ्या |
| 146 | स्वामी | दास |
| 147 | स्वाधीन | परतंत्र |
| 148 | स्वर्ग | नरक |
| 149 | स्वस्थ | अस्वस्थ |
| 150 | सौम्य | क्रूर |
| 151 | संकेत | असंकेत |
| 152 | सिद्धांत | अपसिद्धांत |
| 153 | सहनशीलता | असहनशीलता |
| 154 | संरक्षित | असंरक्षित |
| 155 | संगत | दुरसंगत |
| 156 | सज्जन | दुर्जन |
| 157 | सजीव | निर्जीव |
| 158 | सुगंध | दुर्गंध |
| 159 | सुयोग | दुर्भाग्य |
| 160 | स्वस्ति | अनिष्ट |
| 161 | सुख | दुख |
| 162 | सूक्ष्म | स्थूल |
| 163 | सेनानी | पराजित |
| 164 | सेनापति | अनुचर |
| 165 | श्रेष्ठता | हीनता |
| 166 | श्रेष्ठजन | सामान्यजन |
| 167 | हर्षित | विषादग्रस्त |
| 168 | महान | हीन |
| 169 | हास्य | विलाप |
| 170 | हर्ष | विषाद |
| 171 | हास्यास्पद | गंभीर |
| 172 | हरिभक्त | नास्तिक |
| 173 | हृदय | पाषाण |
| 174 | हस्तक्षेप | उपेक्षा |
| 175 | हृदयहीन | संवेदनशील |
| 176 | हवन | दहन |
| 177 | हर्षोल्लास | दुःख |
| 178 | हर्षोन्मत्त | शांतचित्त |
| 179 | अभ्युदय | अवनति |
| 180 | आदर्श | अनादर्श |
| 181 | आधिक्य | न्यूनता |
| 182 | आध्यात्मिक | लौकिक |
| 183 | आलोक | तमस् |
| 184 | आस्तिक | नास्तिक |
| 185 | ईर्ष्या | प्रशंसा |
| 186 | ईश्वरीय | मानवीय |
| 187 | उद्भेद | समाहित |
| 188 | उत्तर | पूर्व |
| 189 | उन्नयन | अवनयन |
| 190 | उपसर्ग | प्रत्यय |
| 191 | ऊर्ध्व | अधः |
| 192 | एकत्र | पृथक |
| 193 | ऐक्य | विभाजन |
| 194 | ओजस्वी | निर्बल |
| 195 | कृतज्ञ | कृतघ्न |
| 196 | कुलीन | अकुलीन |
| 197 | कोलाहल | निस्तब्धता |
| 198 | कौशल | अकौशल |
| 199 | क्षीण | पुष्ट |
| 200 | ख्याति | अपकीर्ति |
| 201 | जागरूक | अचेतन |
| 202 | जड़ | चेतन |
| 203 | जटिल | सरल |
| 204 | जितेंद्रिय | इंद्रियासक्त |
| 205 | तप्त | शीतल |
| 206 | तार्किक | अतार्किक |
| 207 | तुष्टि | अतुष्टि |
| 208 | तेजस्विता | मंदता |
| 209 | दार्शनिक | अदार्शनिक |
| 210 | दीन | गर्वित |
| 211 | द्वेष | प्रेम |
| 212 | धवल | श्याम |
| 213 | नय | अनय |
| 214 | निष्ठा | प्रमाद |
| 215 | नियमित | अव्यवस्थित |
| 216 | निस्तार | बंधन |
| 217 | पथ्य | अपथ्य |
| 218 | पुण्य | पाप |
| 219 | प्रत्यक्ष | परोक्ष |
| 220 | प्रतिकूल | अनुकूल |
| 221 | प्रच्छन्न | प्रत्यक्ष |
| 222 | प्रबुद्ध | जड़ |
| 223 | प्रामाणिक | कपटी |
| 224 | प्राचुर्य | दारिद्र्य |
| 225 | भाग्य | दुर्भाग्य |
| 226 | भौतिक | आध्यात्मिक |
| 227 | महाविद्या | अल्पविद्या |
| 228 | मृदु | कठोर |
| 229 | मूढ़ | विवेकी |
| 230 | मृत्यु | अमरत्व |
| 231 | यशस्वी | अपकीर्त |
| 232 | योग्यता | अयोग्यता |
| 233 | रूद्र | शान्त |
| 234 | रोदन | हर्ष |
| 235 | लोलुप | अलोलुप |
| 236 | लौकिक | पारलौकिक |
| 237 | वत्सल | कठोर |
| 238 | वंदनीय | निंदनीय |
| 239 | विदित | अविदित |
| 240 | विवेक | अविवेक |
| 241 | विषयी | निरासी |
| 242 | वैभव | निर्धनता |
| 243 | संभव | असंभव |
| 244 | संकल्प | विक्षेप |
| 245 | संचित | अपव्यय |
| 246 | संजीवनी | मृत्युकारक |
| 247 | सत्व | तामस |
| 248 | साध्य | असाध्य |
| 249 | सामूहिक | व्यक्तिगत |
| 250 | सात्त्विक | तामसिक |
| 251 | सीमित | असीम |
| 252 | सुयोग्य | अयोग्य |
| 253 | सुव्यवस्थित | अव्यवस्थित |
| 254 | सुनियोजित | अव्यवस्थित |
| 255 | सूत्रबद्ध | अस्तव्यस्त |
| 256 | स्थायित्व | अस्थायित्व |
| 257 | स्थिर | चंचल |
| 258 | स्वावलंबी | परावलंबी |
| 259 | स्वायत्त | पराश्रित |
| 260 | स्वीकृति | अस्वीकृति |
| 261 | स्वच्छ | अस्वच्छ |
| 262 | स्वाध्याय | प्रमाद |
| 263 | स्वानुशासन | अव्यवस्था |
| 264 | सर्वोत्तम | निम्नतम |
| 265 | हठी | लचीला |
| 266 | हितैषी | अहितैषी |
| 267 | हीनभावना | गौरवभाव |
| 268 | उच्चांक | न्यूनांक |
| 269 | उदारहृदय | कृपणहृदय |
| 270 | उपकारक | अहितकर |
| 271 | उन्नति | पतन |
| 272 | उपयोगिता | निष्प्रयोजनता |
| 273 | एकांतिक | सर्वांगीण |
| 274 | ऐश्वर्य | निर्धनता |
| 275 | ओज | दुर्बलता |
| 276 | ऋजु | कुटिल |
| 277 | कठोर | नरम |
| 278 | करुण | निष्ठुर |
| 279 | कर्तव्यनिष्ठ | कर्तव्यच्युत |
| 280 | क्रमबद्ध | अक्रमबद्ध |
| 281 | क्षमतावान | अक्षम |
| 282 | गुणात्मक | मात्रात्मक |
| 283 | घनिष्ठ | शिथिल |
| 284 | जागरण | निद्रा |
| 285 | जिजीविषा | विरक्ति |
| 286 | तपस्वी | भोगी |
| 287 | तृप्त | अतृप्त |
| 288 | तेज | मलीनता |
| 289 | दयालुता | कठोरता |
| 290 | दुष्कर | सुकर |
| 291 | धर्मपरायण | अधार्मिक |
| 292 | निष्क्रियता | सक्रियता |
| 293 | निर्भय | भयभीत |
| 294 | निर्वाण | बंधन |
| 295 | नृशंस | करूणामय |
| 296 | पवित्रता | अपवित्रता |
| 297 | प्रगति | अवनति |
| 298 | प्रख्यात | गुमनाम |
| 299 | प्रसिद्धि | अप्रसिद्धि |
| 300 | प्रज्ञावान | मूढ़ |
| 301 | प्राप्य | अप्राप्य |
| 302 | ब्रह्मांड | सूक्ष्मलोक |
| 303 | भक्त | अभक्त |
| 304 | भूतकाल | भविष्य |
| 305 | महत्त्वपूर्ण | महत्वहीन |
| 306 | मर्मस्पर्शी | कठोरहृदय |
| 307 | मेधावी | जड़बुद्धि |
| 308 | मौलिक | अनुकृत |
| 309 | युक्तिसंगत | अतार्किक |
| 310 | योगी | भोगी |
| 311 | रक्षित | परित्यक्त |
| 312 | रसमय | निरस |
| 313 | रसिक | अरसिक |
| 314 | लोकहित | स्वार्थहित |
| 315 | लाभप्रद | अहितकर |
| 316 | वंद्य | तिरस्कृत |
| 317 | वाणीशील | मूक |
| 318 | विचारशील | अविवेकी |
| 319 | विदुषी | मूढ़ा |
| 320 | विनयशील | उद्दंड |
| 321 | विश्वव्यापी | सीमित |
| 322 | व्यापक | संकीर्ण |
| 323 | सुविधायुक्त | निष्करुण |
| 324 | सुविधा | असुविधा |
| 325 | सद्गुण | दुर्गुण |
| 326 | सत्यवादिता | कपटता |
| 327 | सद्भाव | विद्वेष |
| 328 | संजीदा | लापरवाह |
| 329 | संयमशील | असंयमी |
| 330 | संरचना | विघटन |
| 331 | संगठित | अव्यवस्थित |
| 332 | संवेदनशीलता | कठोरता |
| 333 | सरस | नीरस |
| 334 | साधु | दुर्जन |
| 335 | साध्यता | असाध्यता |
| 336 | सामंजस्य | विसंगति |
| 337 | सार्वजनिक | गोपनीय |
| 338 | सार्वभौमिक | सीमित |
| 339 | सुस्पष्ट | अस्पष्ट |
| 340 | सुस्थिर | चंचल |
| 341 | सुशिक्षित | अशिक्षित |
| 342 | स्निग्ध | रूक्ष |
| 343 | स्थैर्य | चंचलता |
| 344 | स्वाभाविक | अप्राकृतिक |
| 345 | स्वकेंद्रित | परोपकारी |
| 346 | स्वच्छंद | संयत |
| 347 | स्वर्णिम | निस्तेज |
| 348 | हरित | शुष्क |
| 349 | हितकारी | अहितकारी |
| 350 | हीरक | तुच्छ पाषाण |
विलोम शब्द किसे कहते है ?
वे शब्द जिनका अर्थ एक-दूसरे के विपरीत हो, उन्हें विलोम शब्द कहते हैं।
शब्द विलोम को English में क्या कहते है ?
Antonyms (एंटोनिम्स)
Vilom शब्द निर्माण की कितनी विधियाँ है ?
Vilom Shad निर्माण की 6 विधियाँ होती है :
उपसर्ग जोड़कर
अर्थ विरोध से
रूप परिवर्तन से
प्रसंग के आधार पर
विशेषण बदलाव से
Vilom Shabd को और किस -किस नाम से जाना जाता है ?
विपरीतार्थक शब्द
प्रतिकूलार्थक शब्द
विरोधी शब्द
प्रतिलोम शब्द
10 vilom shabd लिखिए |
1. दिन-रात
2.अच्छा- बुरा
3. सुख-दुख
4.बड़ा-छोटा
5.काला-सफेद
6.जीत-हार
7.अंदर-बाहर
8. नया-पुराना
9. तेज़-धीमा
10.गर्म-ठंडा
हिंदी ग्रामर के सम्बंधित विषय
- हिंदी वर्णमाला क्या है? स्वर और व्यंजन की परिभाषा, प्रकार और उदाहरण |
हिंदी वर्णमाला क्या है? पूरी जानकारी अगर आप हिंदी भाषा सीखना चाहते हैं, तो सबसे पहले आपको हिंदी - शब्द की परिभाषा क्या है ? Shabd Kise Kahate Hain ? भेद उदाहरण आदि |
शब्द क्या है? शब्द के भेद (रूढ़, योगिक, योग, मिश्र) प्रिय छात्रों आपका स्वागत आज के इस लेख - क्रिया किसे कहते है ? इसके भेद एवं उदाहऱण , (Kriya kya Hoti hai In Hindi) जानिए |
क्रिया क्या होती है? इसके प्रकार और उदाहरण सहित सम्पूर्ण जानकारी | नमस्कार दोस्तों | क्या आपका भी - Sarvnaam Kya Hai? सर्वनाम की परिभाषा और भेद |उदाहरण सहित पूरी जानकारी हिंदी में|
सर्वनाम क्या है? (Sarvnaam kise kahte Hai) – परिभाषा और अर्थ| Sarvnaam kise kahte hai हिंदी में : - वाक्य किसे कहते हैं? | वाक्य की परिभाषा, भेद और उदाहरण हिंदी में|
वाक्य किसे कहते हैं? (vakya kise kahate hain) “जब कई अर्थपूर्ण शब्द एक निश्चित क्रम में जुड़कर किसी - विशेषण (Visheshan) की परिभाषा, भेद और उदाहरण हिंदी में|
📘विशेषण किसे कहते हैं? (Visheshan in Hindi) हिंदी व्याकरण में विशेषण का एक महत्वपूर्ण स्थान है|आज के इस













I really like it whenever people get together and share views.
Great website, keep it up!
Hii . I Really like you blog. Very Informative blog.
Aapke blog kaafi informative hai aur 1000 se zayda vilom shabd ek hi site par milne se mujhe kaafi fayda hua hai . Thank you for the post. Please upload More Content .
Thanks itne important vilom shabd post karne ke liye. It is really helful for me.
I love your blog.. very nice colors & theme. Did you make this website yourself or did
you hire someone to do it for you? Plz answer back ass I’m looking
to design my own blog and would like tto find ouut where u got this
from. thanks a lot
At this moment I am going to do my breakfast, after having my breakfast coming
again to read further news.
Very nice post. I just stumbled upon your weblog and wished to say that I’ve truly enjoyed surfing around your blog posts.
After all I’ll be subscribing to your feed and I hope you write again soon!
Vilom shabd bpsc exam bala update kijiye
Mai jaldi hi esi post mai update kar dunga.